میراث جهانی یونسکو در ایران

سلام دوستان ، بلاخره بعد از ماها دوری از وب لاگ نویسی این سری با یک مطلب از تاریخ

 تخت جمشید خدمتتان رسیدم که این مقاله  را از ضمیمه روزناهمه همشهری لنتخاب کردم و

 تایپ و تنظیم نمودم تا خدمت شما خوانندگان عزیز ارائه دهم!

امیدوارم خدمتی هرچند کوچک در رابطه با تاریخ  کشور عزیزم  ایران انجام داده باشم .

روح الله پورطالب

تخت جمشید

 تایپ و تنظیم : روح الله پورطالب

تخت جمشید یا پارسه نام یکی از شهرهای باستانی ایران است که سالیان سال پایتخت تشریفاتی امپراتوری ایران در زمان دودمان هخامنشیان بوده است . باور عمومی ایرانیان بر این است که اسکندر مقدونی سردار یونانی که در سال 330 پیش از میلاد به ایران حمله کرد و تخت جمشید را به آتش کشید . و احتمالا بخش عظیمی از کتابها، فرهنگ و هنر هخامنشی را با این کار نابود نمود . با این حال ویرانه های این مکان هنوز هم در مرودشت در نزدیکی شیراز مرکز استان فارس برپااست و باستان شناسان از ویرانه های آن نشانه های آتش و هجوم برآن را تایید می کنند.

این مکان از سال 1979 یکی از آثار ثبت شده ایران در میراث جهانی یونسکو است .

نام تخت جمشید

در زمان ساخت "پارسه " به معنی "شهر پارسیان " بود. یونانیان آن را " پرسپولیس " به معنی "پارسه شهر" خوانده اند. در فارسی معاصر این بنا را "تخت جمشید " یا قصر شاهی جمشید پادشاه اسطوره ای ایران می نامند که در شاهنامه فردوسی نیز آمده است .

چگونگی ساخت

قدیمی ترین بخش تخت جمشید بر پایه یافته های باستان شناسان مربوط به سال 515 پیش از میلاد است . آن گونه که در منابع متععد و گوناگون تاریخی آمده است ساخت تخت جمشید در حدود 25 قرن پیش در دامنه ی غربی کوه رحمت ، به عبارتی میترا یا مهر و در زمان داریوش ، سومین شاه هخامنشی آغاز شد و سپس توسط جانشینان وی با تغیراتی در بنای اولیه آن ادامه یافت .

بر اساس خشت نوشته های کشف شده در تخت جمشید در ساخت این بنای باشکوه و معماران ، هنرمندان ،استادکاران ، کارگران ، زنان و و مردان بی شماری شرکت داشتند که علاوه بر دریافت حقوق از مزایای بیمه کارگری نیز استفاده می کردند . ساخت این مجموعه ی بزرگ و زیبا بنا به روایتی 120سال به طول انجامید.

مکان وچگونگی سازه

کاخ های تخت جمشید در نزدیکی رود کوچک پلوار که به رود کر می ریزد ، بر روی سکویی که ارتفاع آن بین 8 تا 18 متر از سطح جلگه ی مرودشت است ، بنا شده است . در حالی که طرف شرقی آن بر روی کوه رحمت است و سه طرف دیگر با دیوارهای حافظ شکل داده شده اند . دیوارهای حافظ با توجه به شیب زمین تغیر ارتفاع می دهند وسعت کامل کاخهای تخت جمشید 125هزار متر مربع است که از بخشهای مهم زیر شکل یافته است :

1-   کاخهای رسمی و تشریفاتی تخت جمشید

2-   سرای نشیمن و کاخهای کوچک اختصاصی

3-   خزانه

4-   دژ و باروی حفاظتی

پژوهشهای باستان شناسی

اولین کاوشهای علمی در تخت جمشید توسط "ارنست امیل هرتزفلد " آلمانی در سال 1931 صورت گرفت . وی توسط موسسه خاور شناسی دانشگاه شیکاگو فرستاده شده بود . یافته های وی هنوز در این موسسه نگه داری می شوند . هرتزفلد معتقد بود دلیل ساخت تخت جمشید نیاز به جوی باشکوه ، نمادی برای امپراطوری پارس و مکانی برای جشن گرفتن وقایع خاص به خصوص نوروز بوده است به دلیل تاریخی تخت جمشید در جایی که امپراتوری پارس پایه گذاشته شده بود ساخته شدده است و هر چند مرکز امپراطوری نبوده است .

معماری تخت جمشید به دلیل استفاده از ستون های چوبی مورد توجه توجه قرارگرفته است . معماران تخت جمشید فقط زمانی از سنگ استفاده کرده اند که بزرگترین سرولبنان یا ساج های هند اندازه های لازم برای تحمل سقف را نداشته اند در حالی که ته ستون ها و ستون ها و سرستون ها از سنگ بوده اند

پلکان ورودی سکو و دروازه

ورودی سکو ،دوپلکان است که روروی یک دیگر و در بخش شمال غربی مجموعه قرار دارند که همچون دستانی است که آرنج خویش را خم کرده وبر آن است تا مشتاقان خود را از زمین بلند کرده و در سینه خود جای دهد. این پلکان ها از هر طرف 111پله پهن و کوتاه (به ارتفاع 10سانتی متر ) دارند .

برخلاف عقیده بسیاری از مورخین که مدعی بودند ارتفاع کم پله ها به خاططر این بوده که اسبها نیز بتواند از پله ها بالا بروند پله ها را ککوتاه تر ازمعمول ساخته اند تا راحتی و ابهت مهمانان (که تصاویرشان با لباسهای فاخر و بلند بر دیوار های تخت جمشید نقش بسته ) هنگام بالا بالا رفتن حفظ شود . بالای پلکانها بنای ورودی تخت جمشید "دروازه بزرک " یا "دروازه خشایار شا" یا دروازه ملل ، قرار گرفته است . ارتفاع این بنا 10متراست .

این بنا یک ورودی اصلی و دو خروجی داشته است . که امروزه بقایای دروازه های آن بر جاست . بردروازه ی غربی و شرقی طرح مردان بالدار و طرح دوگاو سنگی با سر انسانی حجاری شده است .

دو دروازه ی خروجی یکی رو به جنوب و دیگری رو به شرق قرار دارند و دروازه جنوبی رو به کاخ آپادانا.

پلکان های کاخ آپادانا

کاخ آپادانا در شمال و شرق دارای دو مجموعه پلکان است . پلکانهای شرقی این کاخ که از دوپلکان ، یکی رو به شمال و یکی رو به جنوب ، تشکیل شده اند نقوش حجاری شده ای را در دیوار کناره خود دارند . پلکان رو به شمال نقش هایی از فرمانده هان عالی رتبه ی نظامی مادی و پارسی دارد و در حالتی که گلهای نیلوفر آبی را در دست دارند حجاری شده است . در جلوی فرمانهان نظامی افراد گارد جاویدان در حال ادای احترام دیده می شوند . در ردیف فوقانی همین دیواره ، نقش افرادی در حالی که هدایایی به همراه دارند و به کاخ نزدیک می شوند دیده می شود.

بردیواره ی پلکان رو به جنوب تصاویری از نمایندگان کشور های مختلف به همراه هدایایی که در دست دارند دیده می شوند هر بخش از این حجاری اختصاص به یکی از ملل دارد ، که در زیر آمده است .

مادی ها ، ایلامی ها ، پارت ها ، سعدی ها ، مصری ها ، باختری ها ، سیستانی ها ، ارمنی ها ، بابلی ها ، کلیکه ای ها ، ساکهای کلاه تیز خود ، ایونی ها ، سمر قندی ها ، فنیقی ها ، کاپادوکیه ای ها ، لیدی ها ، ارا خوزی ها ، هندی ها ، مقدونیه ای ها ، اعراب ، آشوری ها ، لیبی ها ، حیشی ها .

کاخ آپادانا

کاخ آپادانا از قدیمی ترین کاخهای تخت جمشید است . این کاخ که به فرمان داریوش بنا شده است برای برگزاری جشنهای نوروزی و پذیرش نمایندگان کشورهای وابسته به حضور پادشاه استفاده می شده است .

این کاخ توسط پلکانی در قسمت جنوب غربی آن به " کاخ تچر" یا "کاخ آینه " ارتباط می یابد . کاخ آپادانا از 72 ستون تشکیل شده است که در حال حاضر 14 ستون آن پابر جاست . ته ستون های ایوان کاخ گرد ولی ته ستون های داخلی کاخ مربعی شکل می باشند .

کاخ تچر

" تچر " یا " تچرا " به معنای " خانه زمستانی می باشد . این کاخ نیز به فرمان داریوش بنا شده است و کاخ اختصاصی وی بوده است . روی کحتیبه ای آمده است : "من داریوش این تچر را ساختم " این کاخ یک موزه خط به شمار می رود از پارسی باستان گرفته در این کاخ کتیبه ای وجود دارد تا خطوط پهلوی بالای ستون ها از نمایی جلویی های مصری استفاده شده است . قسمت اصلی بنا توسط داریوش و ایوان و پلکان سنگی جنوبی توسط خشایارشا و پلکان سنگی غربی توسط اردشیر دوم بنا شده است .

کاخ هدیش

این کاخ که کاخ خصوصی خشایارشا بوده است در مرتفع ترین قسمت صفه ی تخت جمشید قرار دارد این کاخ از طریق دو مجموعه پلکان به کاخ ملکه ارتباط دارد . احتمال می رود آتش سوزی از این مکان شروع شده باشد . به خاطر به آتش کشیدن آتن به دست وی . رنگ زرد سنگها نشان دهنده تمام شدن آب درون سنگ ها به خاطر حرارت است . هدیش به معنای جای بلند می باشد و چون نام زن دوم خشایارشا هدیش بوده است نام کاخ خود را هدیش می گذارد . این کاخ در جنوبی ترین قسمت صفه قرار دارد و قسمت های زیادی از کف کاخ ، از خود کوه می باشد .

کاخ ملکه

این کاخ توسط خشایارشا ساخته شده است و به نسبت سایر بناها در ارتفاع پایین تری قرار گرفته است . بخشی ازکاخ در سال 1931 توسط شرق شناس مشهور پروفسور ارنست امیل هرتزفلد ، خاک برداری و از نو تجدید بنا شد و امروزه به عنوان موزه و اداره ی مرکزی تاسیسات تخت جمشید مورد استفاده قرار گرفته است .

ساختمان خزانه

این ساختمان از چندین تالار ، اطاق ، و حیاط تشکیل شده است  با دیوار عظیمی از بقیه ی تخت جمشید جدا می شود .

کاخ شورا

کاخ شورا محلی است که احتمالا شاه  بابزرگان به بحث و مشورت می پرداخته است . با توجه به نقوش حجاری شده ، از یکی از دورازه ها شاه وارد می شده و از دو دروازه دیگر خارج می شده است . به این دلیل به این جا کاخ شورا می گویند . که در این جا دو سرستون انسان وجود داشته که جاهای دیگری نیست و سر انسان سمبل تفکر است .

کاخ صد ستون

وسعت این کاخ در حدود 46000 متر مربع است و سقف آن به وسیله ی صد ستون هر کدام 14 متر ارتفاع داشته اند بالا نگه داشته می شده است . کاخ صد ستون فقطشصت سال مورد بهره برداری کامل قرار  گرفته است .

آرام گاه شاهان

در فاصله شش ونیم کیلومتری از تخت جمشید نقش رستم قرار دارد در نقش رستم آرام گاهان شاهان مانند داریوش ، خشایارشا ، اردشیر یکم ، داریوش دوم ، واقع است . آرام گاه پنجمی هم هست که نیمه کاره باقی مانده است و احتملا متعلق به داریوش سوم است .

سر انجام تخت جمشید

مجموعه کاخ های تخت جمشید ، در سال 330 پیش از میلاد به دست اسکندر مقدونی به تش کشیده شد و تمام بناهای آن به صورت ویرانه در آمده . از بناهای بر جای مانده و نیمه ویرانه ، بنای مدخل اصلی تخت جمشید است که به کاخ آپادانا معروف است و مشتمل بر یک تالار مرکزی با 36 ستون و سه ایوان 12 ستونی در قسمت های شمالی ، جنوبی و شرقی است که ایوان های شمالی و شرقی آن به وسیله پلکان هایی به حیاط های مقابل متصل و مربوط می شوند . بلندی صفه در محل کاخ آپادانا 16متر و بلندی ستون های آن 18 متر است . این مجموعه در فهرست آثار تاریخی ایران و نیز در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است ./ پان شوشیسم / روح الله پورطالب

منبع

روزنامه همشهری – نیازمندیها – یک شنبه 7/4/1388

تایپ و تنظیم : روح الله پورطالب

لطفا برای ارتباط بیشتر در خبر نامه عضو شوید

دوستان ما را از نظرات گرم خود بي نصيب

 نفرماييد ؟؟؟؟؟

با سلام خدمت شما دوستان خوبم مطلب جديد من با عنوان

 تفاوتهاي شوش و تخت جمشيد را به روز كردم انشاالله كه

 بتوان خدمتي  هر چند ناچيز در راه پيشرفت و تمدن شهرمان

 كرده باشم / ارادتمند دوستان روح الله پورطالب 6/9/1386

تفاوتهاي شوش و تخت جمشيد

شوش و قصور هخامنشي  آن ، با داشتن تفاوتهايي از پرسپوليس به هنگام فتح اسكندر مقدوني در سال 331 قبل از ميلاد ويران نگرديد . اسكندر در شوش به برگزاري جشن ازدواج خود با « استاتيرا »(1) دختر آخرين پادشاه هخامنشي  ونيز ازدواج گروهي (بيش از يكهزار نفر از سربازان خود با زنان ايراني به سال 324 قبل از ميلاد نمود و بدين طريق ، اتحاد و وحدت دو ملت را با امپراطوري نوين جهاني به نمايش گذارد . ولي بعد از مرگ اسكندر قصور و ابنيه مورد استفاده قرار نگرفنه است و به ناودي گرائيدند .

ودر مقابل شهري هلني – شرقي ،داراي مراكز اداري متعدد ،در قسمتي  از تپه باستاني توسعه يافت كه اختصاصات «پوليس» (2) يوناني را از جمله تئاتر ،ورزشگاه و غيره كه بر روي سكه ها وقطعات مكتوب يوناني به  انها اشاره شده است و به دنبال داشت . شهر سپس عنوان سلوكيه نايده شد و شوش تا دوران پارتي همچنان به شكوفايي خود ادامه داد و اگر چه بعد از ان دوره بر اسا س مدارك باستان شناسي دوران افول شهر شروع شده ولي سهم مهمي را در سنت تاريخي به عهده داشت . ليكن تاسيس شهرهاي جديد وتاسيس مجدد شهرهاي موجود به نظر مي رسد منتهي به نمبهمي در گزارشهاي تاريخي شده باشد .

مشخص نيست اسامي وعناوين ساساني خورشاپور ، ايران خور – شاپور ، همچنين ايران شهر شاپور آيا به شهر قديمي شوش يا شهر جديد التاسيس ايوان كرخه تعلق داشته است يا خير ؟؟ . به نظر مي رسد كه تاسيس شهر اخير به جهاتي با تخريب شوش قديم توسط شاپور دوم ( 379-309) ميلادي ارتباط پيدا مي كند . گفته مي شود گه به دستور شاپور به بهانه تنبيه مردم به خاطر شورش آنها شوش زير پاي فيل ها به نابودي كشانيده شد ..

به هر حال شوش مجددا در دوران ساساني سر از نابودي به در آورد و بعد از فتح اعراب به اوج بزرگي و ثروت رسيد . و به خاطر داشتن ابريشم پارچه اطلسي ، منسوجات با ارزش ، صنعت نيشكر و احتمالا تداوم صنايع موجود در خوزستان اوايل دوران پادشاهان ساساني ، شوش به درجه اعلاي اشتهار رسيد . همچنين مقبره دانيال نبي كه در حال حاضر نيز وجود دارد در روزگار باستان نيز داري اهميت فراواني بوده است . در ميان آثار و بقاياي مربوط به شوش در دوران اسلامي يك حمام در قسمت ويرانه هاي آپادانا يك كارخانه تهيه شكر در ويرانه هاي كاخ اردشير ، يك مسجد ، يك مدرسه و يك كوزه سفالگري در بخش مربوط به« شهر صنعتگران » و بالاخرا منازل مسكوني در قسمت هاي مختلف را مي توان نام برد كه همچون بسياري از شهرهاي ديگر ايران ، شكوه و عظمت شوش نيز مقارن قرن سيزدهم ميلادي به پايان رسيد .(3) روح الله پورطالب / پان شوشيسم  /

1 – statiera

2- polis

3 – شوش بهشت شهرهاي عيلام ،عباس قدياني ، فرهنگ مكتوب ،تهران 1381 ، صص 160و161