سلام دوستان با عرض پوزش از اينكه مطلب اين سري را ديرنوشتم  چون درگير امتحانات دانشگاه بودم و اصلا وقت نداشتم كه كار تايپ اين سري رو انجام بدم  اما اميد وارم كه از اين مطلب كمال استفاده رو ببريد ر/پ روح الله پورطالب  

دوره سلوكي ويوناني شدن شوش

در كتاب شوش و جنوب غربي ايران امده است كه براي درك اين مطلب كه شوش در ان دوران چگونه به دست چه كساني اشغال شده و اينكه ماهيت روابط اهالي بومي و محلي با يونانيها به چه شكل بوده است ،لازم است به مسئله حضور و نفوذ يونان در اين منطقه پرداخته شود . (1)

داده هاي باستاني به ما نشان مي دهند كه از دوره بعد از هخامنشي ( 330تا 280) ق.م. و در دوره سلوكي (280تا150ق.م.) از يك سو ، برخي از محله هاي شهر ساخته شده و يا احتمالا بازسازي گرديده است و از سوي ديگر كاخهاي هخامنشي بدون تغييري در انها (دروازه داريوش كاخ شائور) حتي با سعي در وفق با ويراني و خرابي كه دربخشهايي از  انها بود بار ديگر مورد سكونت قرار گرفتند . در دوره سلوكي باز سازي مهمي در ساختمان كاخها صورت نگرفت و نشاني از انبار اشياي رسمي بازمانده نيز وجود ندارد ، تا نشان دهد كه از اين ساختمانها به عنوان بناهاي اداري يا اقامتگاههاي گروه حاكم مسلط بر شهر استفاده مي شده است .

ساختمانهاي جديد را در شهر شاهي « گيرشمن » پديدار كرد و در ميان بناهاي كه در ساختمان بناهاي بعدي (دوره اشكاني ) محفوظ باقي مانده اند ، وي ويلاهايي را كه يكي از انها نمايي با ستونهاي تعبيه شده داشته وداراي تالارها و حياطهايي كه به ظرافت با اجر مفروش گشته بود و نيز پشت بامهايي با پوشش سفالي با لبه هاي گلويي يوناني موزون و هماهنگ بازوارهايي به شكل برگ نخل داشته از زير خاك بيرون آورده است .

اين نخستين شهر « سبك يوناني شوش »‌عناصر معماري بناهاي هخامنشي را برداشته و انها را مورد استفاده مجدد قرار داده اند . وسايل گرد اوري شده از اين ساختمانها آميخته اي از سنت محلي و نفوذ يوناني هستند كه عبارتند از سفال
( شكلهاي محلي ، سبك يوناني تعدادي واردات يوناني ) يا اشيايي با وي‍‍ژگي بيشتر چون تنديس هاي كوچك ( سوارهايي به شكل پارسي يا مقدوني : الهه هاي عريان شرقي ، را مشگراني با لباس برچين و موج دار ، خداياني به سبك يوناني )

متون قديم ، نبشته ها و تا اندازهاي سكه ها ،تصوير بسيار متفاوتي از شهر شوش به دست مي دهند متون موجود درباره خود اين شهر اطلاعات چندان زيادي را در برندارند .

نبشته هاي سنگي يافت شده در شوش و تعدادي ديگر كه از ساير محوطه هاي باستاني بدست امده اند داده هاي بيشتري را در اختيار قرار داده اند كه قديمي ترين انها مربوط به قرن سوم ق. م و بيشترين آنها مربوط به قرن دوم و متون جديد تر هميشه به زبان يوناني ، مربوط به قرن اول ميلادي يعني دوره پارتها  هستند . اين دوره ( نامه پادشاه اردوان دوم خطاب به عمال و كارگزاران شوش و صاحب منصبان سلطنتي در سال بيست و يكم ميلادي ) شهر هنوز طبق نمونه اداري سلوكي اداره مي شده است و به يقين در پايان قرن سوم ق. م وشايد هم پيش از آن شوش يك «‌پوليس »  polisيعني شهر يوناني ، تحت نام سلوكي «‌اولايوس»‌ به شمار مي رفته است

در مرحله نخست ، تشكيلات اداري در شوش از نظر تركيب به سبك يوناني نبوده است . مقامات مسئول داراي نام يوناني بوده و اطراف انان افراد يوناني بسر مي بردند . اينها عبارت بودند از صاحب منصبان سلطنتي و افراد خانواده  انها ، عمال و كارگزاران دولتي ، و نيز ساكنان موقت سربازان و افراد رهگذر . اين جمعيت يوناني مي بايست ساختمانهاي اداري و نظامي  يك مجمع عمومي و نيز پرستشگاهها و معابري را دراختيار خود داشته و از قرن سوم قبل از ميلاد  داراي مجامعي مخصوص به خود بوده باشند . تنها نبشته هاي و متوني كه حاوي چندين قرار داد وقباله رسمي و مقوفه ها و قباله هاي مربوط به ازاد ساختن برده ها كه وقف يك پرستشگاه شده اند مواردي را در باره فعاليتهاي رسمي يونانيان به ما مي اموزند اشياي متعلق به زندگي روزمره كه مي نوانند به يونانيها ونيز به اهالي گرايش يافته به يونان تعلق داشته باشند . عبارتند از : مهرهاي مخصوص «آمفر واردات رودس و تاسوس»  كه تعداد آنها قابل مقايسه با تعداد مهرهايي است كه در ديگر شهرهاي يوناني شده همچون بابل ، اوروك و يا  نمود يافت شده اند و نيز لوحها و مهرهايي از گل خام حاوي موضوعات يوناني كه به ويژه در گورها كشف شده اند مي تواند دعوت نامه هايي براي شركت در مراسم تدفين يك آئين يوناني باشند .(2)

مدارك نشان مي دهند كه يوناني ها به صورت گروه اجتماعي فرهنگي و قومي در شوش حضور داشته و تشكيلات و سازمان اداري آنها داراي يك واقغيت بوده است . بنا بر اين شوش به يقين داراي يك ساخلو و پادگان بوده و در ان زمان شهري يوناني با تمامي تشكيلاتي كه از ان انتظار مي رود به شمار مي رفته است .

«گريشمن» معتقد است كه ساكنان اين شهر را جمعيتي مختلط و به هم آميخته تشكيل مي داده كه در ان در كنار پارسيها ، هزاران يوناني و مقدوني نقل مكان كرده و از اروپا با هم مي زيستند كه البته اين موضوع تاييد نشده ، مضافا اينكه جمعيت ساكن در شوش پيش از رسيدن يونانيها ، خود آميخته و مختلط بودهخ است و پارسيها و «شوشيها» ي متعلق به نسل و ريشه قديمي را در برداشته است (3) ر/پ روح الله پورطالب /پان شوشيسم

1-     شوش وجنوب غربي ايران ، كنفرانس بين المللي در شوش

2-     شوش بهشت شهرهاي عيلام ، عباس قدياني

3-      ايران از آغاز تا اسلام ، رومن گريشمن

در ادامه اين نوشته در قسمت بعدي به شوش در دوره هاي اشكاني وساساني واغاز استقرار قدرت اسلامي در شوش مي پردازم